(รายงานสรุป)

สถานการณ์ล่าสุดของการเจรจาการค้าในสามประเด็นของ WTO (เมษายน 2546)

ข้อตกลงการเกษตร (AoA)

ร่างแนวทางการเจรจา หรือ Modalities ที่นายฮาร์บินสันเสนอมานั้นไม่เป็นที่ยอมรับของหลายฝ่าย ฝ่ายที่ไม่ต้องการเปิดตลาดสินค้าเกษตร เช่น สหภาพยุโรป (EU) และ ญี่ปุ่น มองว่า ร่างของนายฮาร์บินสัน มีความแข็งกร้าวเกินไป ส่วนกลุ่มประเทศที่ต้องการเจาะตลาดประเทศอื่น เช่น สหรัฐฯ (US) และกลุ่มแคร์น ซึ่งรวมถึงประเทศไทย เห็นว่าร่างนี้มีความแข็งกร้าวน้อยเกินไป สถานการณ์ปัจจุบันในเรื่องการเกษตรจึงถือว่าไม่มีการขยับเขยือนใดๆ เนื่องจากท่าทีที่ขัดแย้งกันระหว่าง EU กับ US แต่การเจรจาในระดับเทคนิคนั้นยังดำเนินต่อไป อย่างไรก็ตามมีจุดน่าสังเกตอยู่ที่ว่า US เริ่มส่งสัญญาณว่าอาจจะเปลี่ยนท่าทีที่กดดันในเรื่องการอุดหนุนในกล่องสีฟ้าต่อ EU โดยหันมาเน้นด้านการลดภาษีศุลกากรมากขึ้น ถ้าสัญญาณนี้เป็นจริงขึ้นมา หมายความว่าอาจจะมีการตกลงกันได้ในประเด็นการเกษตรที่แคนคูน ที่สำคัญต้องไม่ลืมว่าจากประสบการณ์ในอดีตชี้นั้น หากเมื่อใด EU กับ US ตกลงผลประโยชน์กันได้ลงตัว ประเทศอื่นๆ โดยเฉาะประเทศกำลังพัฒนาก็ไม่มีความหมายอีกต่อไป

ข้อตกลงการค้าบริการ (GATS)

ล่าสุด EU ได้ยื่นคำตอบเบื้องต้น (Initial offer) แล้วรวมถึงประเทศพัฒนาแล้วอื่นๆ หลายประเทศ ซึ่งการยื่นคำตอบของประเทศเหล่านี้มีการเผยแพร่สู่สาธารณะ ประเทศไทยเอง คงจะยื่นคำตอบล่าช้าออกไปเนื่องจากยังไม่ได้มีการหารือในหลายหัวข้อ หน่วยงานหลักที่รับผิดชอบเรื่องนี้คือ สำนักเจรจาการค้าบริการ กรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศ กระทรวงพานิชย์ ซึ่งเป็นผู้เชิญภาครัฐและภาคเอกชนที่เกี่ยวข้องมาหารือเพื่อกำหนดจุดยืน แต่การหารือนี้ไม่ได้เชิญภาคประชาชน องกรค์ประชาสังคม หรือสหภาพแรงงานเข้าร่วมรับรู้ข้อมูลและแสดงความคิดเห็นแต่อย่างใด การเจรจาการค้าบริการนี้มีการกำหนดว่าต้องสิ้นสุดภายในสิ้นปี 2547

ประเด็นใหม่ทางการค้า (Singapore Issues)

ในการประชุมระดับรัฐมนตรีที่เมืองแคนคูน วันที่ 10 – 14 กันยายนนี้ สมาชิกของ WTO จะต้องตัดสินใจว่าจะเริ่มเจรจาเปิดเสรีในประเด็นใหม่ 4 ประเด็นหรือไม่ (การลงทุน, ความโปร่งใสในการจัดซื้อโดยรัฐ, นโยบายการแข่งขัน, การอำนวยความสะดวกทางการค้า) โดยประเด็นที่มีการพูดถึงมากที่สุดขณะนี้คือ การลงทุน ซึ่ง EU และญี่ปุ่นเป็นผู้ผลักดันหลัก สาเหตุที่ US ไม่ได้เคลื่อนไหวในประเด็นนี้มากนัก เนื่องจาก US สามารถเจาะตลาดการลงทุนของประเทศต่างๆ ผ่านทางการเจรจาทวิภาคีได้อยู่แล้ว US จึงเสนอว่าหากจะมีการเจรเรื่องการลงทุนระดับพหุภาคี จะต้องรวมเอาการลงทุนระยะสั้น เช่น การลงทุนในตลาดหุ้นเข้ามาเปิดเสรีด้วย ซึ่งถือว่าเป็นข้อเรียกร้องที่แข็งกร้าวมาก แม้แต่ประเทศไทยเองก็ไม่เห็นด้วยให้มีการรวมประเด็นทุนระยะสั้นเข้ามาในการเจรจา แต่ดูเหมือนไทยจะยอมในส่วนที่เหลือทั้งหมด ส่วนกลุ่มประเทศที่มีข้อเสนอที่น่าสนใจคือกลุ่มที่นำโดยจีน กับอินเดีย และมีคิวบา เคนย่า ปากีสถาน และซิมบับเว ร่วมด้วย โดยเสนอให้มีการศึกษาอย่างถ้นวถี่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งให้ประเทศที่ส่งออกการลงทุน (Home countries) ร่วมรับผิดชอบ หากการลงทุนนั้นก่อให้เกิดผลกระทบด้านลบต่อประเทศผู้รับการลงทุน ข้อเสนอนี้ถูกตอบโต้อย่างรุนแรงจากกลุ่มประเทศพัฒนาแล้ว จึงต้องติดตามต่อไปว่ากลุ่มประเทศนี้จะสามารถหาแนวร่วมได้มากขึ้น หรือยืนหยัดอยู่ได้นานเพียงไร

-----------------